İşçi Hareketi
2007 yılı yazında Amerikan konut piyasalarından başlayan kriz bir yıl sonra tüm dünyayı sardığında bunun kapitalist küreselleşmenin ilk gerçek krizi olduğuna dair pek az insanın şüphesi vardı. Kriz birden bire tüm coğrafyaları, sektörleri ve toplumsal kesimleri etkileyen topyekûn bir yaygınlığa ulaşmıştı. Oluşan panik havasında tüm dünyada ekonomik faaliyetler on yıllardır görülmemiş ölçüde dibe vurdu, küresel talebi ayakta tutan finansal varlık değerleri süratle aşındı, istihdam hemen her ülkede geriledi. ABD’de milyonlarca dar gelirli emekçi evlerini kaybederken, ulusal servetin yüzde 40’ını kontrol eden yüzde 1 azınlık dahi paniğe kapılmış, “aşırı lüks yaşam endeksleri” yükseldiğinde yaşam tarzlarını sürdürememe endişesiyle tasarruf etmeye başlamışlardı. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu tasarrufları yetersiz, sürekli dış açık veren ülkeler geçmiş on yılda küresel kapitalizme entegrasyonları ölçeğinde hızlı küçülme yaşadılar. Çoğu Afrika’da bulunan dünyanın en yoksul ülkelerinde ise finansal kriz gıda krizini tetiklemiş, milyonlarca insan açlık sınırının altına gerilemişti.
Türk-İş Tek Gıda İş üyesi Tekel işçileri, 78 gün Ankara’da Türk-İş’in önünde, Tekel’in özelleştirilmesinden ve işyerlerinin kapanmasından sonra kadrolarının başka işyerlerine kaydırılması talebiyle ve adına 4/C denen güvencesiz çalışma koşullarından korunmak için gerçekleştirdikleri eylemler ve direniş geçtiğimiz dönemde bir hayli tartışıldı. Bu direnişin son yıllarda yaşanan “bildiğimiz” eylemlerden farkı ve onu değerli kılan unsur, yukarıdan aşağıya bir çağrı ile değil, aşağıdan yukarıya örgütlenmiş olmasıydı.
Bir proleter bayram gününü, sekiz saatlik iş gününü elde etme aracı olarak kullanma düşüncesi ilk kez Avustralya'da doğdu. Avustralyalı işçiler, 1856'da, sekiz saatlik işgünü lehinde gösteriler yaparak, toplantılar ve eğlenceler düzenleyerek, hep birlikte bir günlük iş bırakmaya karar verdiler. Bu kutlamanın yapılacağı gün olarak da 21 Nisan tarihi saptandı. Avustralyalı işçiler bu kararı, yalnızca 1856'da uygulamaya niyetlenmişlerdi. Ama bu ilk kutlamanın Avustralyalı proleter kitleler üzerinde çok büyük etkisi oldu, onları canlandırıp yeni bir heyecana yol açtı ve bu kutlamanın her yıl tekrarlanmasına karar verildi.
Kapitalizm temel olarak, kârını maksimize etmek için yedek işgücü ordusuna ihtiyaç duyar. Ancak kapitalizmin çeşitli birikim modellerinde istihdam stratejileri de değişir. Örneğin Fordist birikim modeli aşırı üretim krizinin arkasından tüketimi artırmak üzerine kurulu bir model olduğu için daha fazla işçinin istihdam edilmesine ve göreli ücret yüksekliğine bağımlı idi. Oysa küresel kapitalizmin içinden geçtiğimiz dönemi, büyük ölçüde istihdamsız büyüme ile karakterizedir. İstihdamsız büyüme, istihdamın artması ile değil, işgücünün verimliliğinin artırılması ile gündeme gelen bir büyüme tipidir. Özellikle kısa dönemli dalgalanmaların yol açtığı krizlere karşı işletmelerin dayanıklılığını artırması istihdam genişlemesine izin vermediği için, bu büyüme tipi ile tüm dünyada işgücü dışında kalan insan oranı ve sayısı artıyor. Peki bu kesimler ne tip bir özne oluşturuyor?
Toplumsal zenginliğimiz parça parça satılıyor. Tekelimiz, şekerimiz, çayımız, ormanlarımız, elektriğimiz, suyumuz, ulaşım araçlarımız, derelerimiz… Birlikte ürettiğimiz ne varsa parça parça şirketlere peşkeş çekiliyor. Sonra da utanmadan, bu milletin parasını kimseye yedirmem diyorlar. Tekel’i BAT’a niye yediriyorsun o zaman? O zaman şekeri Cargill’e niye yediriyorsun? GDO’lu şekeri halkına niye yedireceksin? Derelerimizi kimlere verdin? Ormanları kimlere satıyorsun? İşte diyoruz; evet, bu halkın parası, ortak değeri, toplumsal zenginliği; yani benim... Ben, onu sermayeye yedirmeyeceğim, yedirmene de izin vermeyeceğim.
