Sosyalist Demokrasi için YENİYOL

En geniş anlamıyla “sol”u; eşitlik, özgürlük ve temel insan haklarını savunan politik duruş olarak tanımlayabiliriz. Bu anlamıyla sol hareket; muhafazakar ve gelenekçi fikirlerin, eşitsiz, tahakküme dayalı, baskıcı toplumsal ilişkilerin karşısında durur. Dolayısıyla solun bu tanımı sadece ekonomik sınıfların arasındaki sömürüye dayalı ezme-ezilme ilişkilerini değil, aynı zamanda kadınlar ve erkekler, farklı etnik gruplar, farklı cinsel yönelim ve kimlikler arasında var olan eşitsizlikleri de içine alır. Sol politika, kapitalizm içinde ezilen ya da özgürlükleri ellerinden alınan tüm grupların yanında yer almak durumundadır. Zaten sol hareketin tarihine baktığımızda, farklı sosyal hareketlerin “sol” adı altında birçok yerde ve birçok dönemde kesiştiğini görürüz. Örneğin Fransa’da 68 hareketi hem önemli işçi grevlerinin, hem öğrenci gösterilerinin, hem de feminist örgütlenmenin birbirini beslediği bir sosyal hareketlenme dönemidir.

Daha özelde devrimci sol hem teorik düzeyde hem de tarihsel mücadele sürecinde sınıflı toplumların yarattığı ya da beslediği baskı ve tahakküm ilişkilerinin de karşısında yer almıştır.

Marx ve Engels’in eserlerinde, sınıf mücadelesi dışındaki bu tahakküm ilişkileri hakkında analizler bulmak mümkün. Erkek egemenliği, yani erkeklerin kadınlar üzerindeki iktidarı bu tahakküm ilişkilerinden biri. Engels “Ailenin, Devletin ve Özel Mülkiyetin Temeli” kitabında, özel mülkiyetin ve sınıflı toplumların doğuşuyla beraber “kadınların tarihsel yenilgisi”nden bahsederek erkeklerin sosyal bir grup olarak kadınlar üzerinde kurdukları iktidarı dile getirir. Ona göre bu yenilgi, ilk sınıflı toplumlardan itibaren, feodal ve kapitalist üretim modellerinde yeni biçimler alarak devam eder. Marx “Alman İdeolojisi’nde benzer bir fikri ifade eder. Aile kavramı, toplumsal süreçlerden bağımsız yeniden üretimin doğal kabul edilen alanında değil, yeniden üretim ilişkilerinin tarihsel süreci içerisinde değişen toplumsal kadın- erkek ilişkileri olarak anlaşılmalıdır. Dolayısıyla marksist analiz, özel mülkiyete dayalı burjuva aile modelini eleştirir. Bu perspektif, aileyi sömürüye dayalı üretim ilişkilerinin bir sonucu olarak değerlendirerek aile kavramını mahkûm eder. 

Keza sosyalist mücadele tarihi bize bu politik tutumun hayata geçirildiği önemli örnekler sunar. Örneğin işçilerin bir sınıf olarak ilk ve tek kez devlet iktidarını ele geçirerek özel mülkiyeti ortadan kaldırdığı 1917 Ekim Devrimi, kadın-erkek ilişkilerini ilgilendiren sadece Çarlık Rusyası’nın köhnemiş yasalarının değil daha gelişmiş kapitalist Avrupa ülkelerinin de çok ötesinde yasalar çıkarmıştır. Devrimin hemen ertesinde boşanmayı düzenleyen şartlar esnetilerek, boşanma çok daha kolay hale getirildi. Daha önce suç sayılan kürtaj suç olmaktan çıkarıldı. Kadınların zorla evlendirildiği bölgelerde bunun önüne geçmek için yasalar yürürlüğe girdi. Çocukların bakımını üstlenecek kreşler açıldı. Devrimci proje, kadınları aile içi ilişkilerdeki annelik ya da karılık konumlarıyla değil, eşitlikçi toplumsal ilişkilerdeki yerleriyle tarif eder. Troçki 1936’da yazdığı “Ailedeki Termidor” adlı makalesinde stalinist bürokrasinin Sovyetler Birliği’nde iktidarı ele geçirmesiyle beraber başlangıçtaki bu anlayıştan nasıl çark edildiğinden ve hatta “yeni aile modeli” adı altında kadınları ve çocukları tahakküm altına alan aile kültünün hayata geçirilmesinden bahseder.

20.yüzyılın ikinci yarısında ABD ve çeşitli Avrupa ülkelerinde ilk kez eşcinseller kendi kimlikleri üzerinden politika yapmaya başladılar. İlk dönemlerinde esas öznesinin eşcinseller olduğu bu hareket, 90larla beraber diğer cinsel yönelim ve cinsiyet kimliği bileşenlerine doğru genişledi. Bu mücadele genel anlamıyla heteroseksist aile yapısı ve heteroseksist toplumsal normlara karşı cinsel yönelim özgürlüğünü savunur. Bu bağlamda, heteroseksizm geleneksel ve eşitsiz kadın-erkek ilişkileri ve bunlara bağlı ahlaki kadınlık ve erkeklik normları olarak tanımlanabilir. Dolayısıyla bu son haliyle LGBTT (Lezbiyen Gey Biseksüel Travesti Transseksüel) mücadelesi sadece eşcinsel ve transeksüel bireylerin burjuva demokrasisinden doğan bireysel insanlık haklarını savunmakla kalmaz, aynı zamanda burjuva aile modelini de sorgulayarak sadece üremeye dayanmayan daha özgürlükçü ilişki modellerinin önünü açar.

En başında da belirttiğimiz gibi, solun neden böyle bir hareketin yanında yer alması gerektiği açık. Çünkü hak eşitliğine dayalı, insan haklarını dikkate alan politikalar; cinsel yönelimlerinden dolayı ezilen, toplum dışına itilen, şiddete uğrayan LGBTT bireylerin destekçisi olmak zorundadır. Emek-sermaye ilişkisini ve dolayısıyla da sınıf mücadelesini hareketinin merkezine koyan sol ise, LGBTT bireylerin ve örgütlerin mücadelesini görmezden gelemez. Keza aile kurumunu ve ikiyüzlü burjuva ahlakını mahkûm edip bunları kapitalizme içkin olarak değerlendiren Marksist perspektif, heteroseksist aile yapısına ve gelenekçi, baskıcı, cinsiyetçi anlayışa karşı olan LGBTT hareketle örtüşür, ayrı düşmez. Bu yüzden sol, hem kapitalizm içinde ezilen, özgürlükleri ellerinden alınan tüm grupların yanında yer aldığı hem de teorik ve pratik olarak sınıflı toplumların beslediği bir tahakküm ilişkisi olarak aileye ve kadın-erkek ilişkilerine karşı çıktığı için LGBTT mücadeleye destek vermelidir.